W dniu 8 lipca 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która m.in. rozszerza kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie oceny prawidłowości stosowania umów cywilnoprawnych wykonywanych w warunkach właściwych dla stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Rekomendacja dla pracodawców
Dokonanie analizy zawartych umów zlecenia oraz innych umów cywilnoprawnych pod kątem występowania cech charakterystycznych dla stosunku pracy.
W przypadku stwierdzenia, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, zasadne jest podjęcie działań zmierzających do dostosowania podstawy prawnej zatrudnienia do rzeczywistych warunków wykonywania pracy oraz obowiązujących przepisów prawa.
Przedstawiamy listę kontrolną, która ma charakter pomocniczy i może stanowić wsparcie przy ocenie prawidłowości zawartych umów cywilnoprawnych.
Pamiętaj
Ocena charakteru zatrudnienia wymaga analizy całokształtu okoliczności faktycznych oraz rzeczywistego sposobu wykonywania pracy. O kwalifikacji prawnej zatrudnienia decyduje treść i sposób realizacji stosunku prawnego, a nie nazwa zawartej umowy.
Tekst ustawy: https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/473
|
Lp. |
Pytanie |
Jeżeli odpowiedź brzmi „TAK”, warto rozważyć |
Dlaczego? |
|
1 |
Czy praca wykonywana jest pod kierownictwem podmiotu zatrudniającego lub osoby działającej w jego imieniu?
|
Szczegółową analizę stopnia podporządkowania organizacyjnego i służbowego wykonawcy. |
Pracownik powinien stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy i nie są sprzeczne z umową i prawem. |
|
2 |
Czy miejsce wykonywania pracy zostało wyznaczone przez podmiot zatrudniający? |
Analizę zakresu swobody zatrudnionego w wyborze miejsca wykonywania obowiązków. |
Określenie miejsca wykonywania pracy należy do typowych elementów stosunku pracy i następuje w treści umowy o pracę lub w innym akcie stanowiącym podstawę nawiązania stosunku pracy.
|
|
3 |
Czy czas wykonywania pracy jest wyznaczany przez podmiot zatrudniający? |
Weryfikację sposobu organizacji czasu wykonywania pracy.
|
Czas wykonywania pracy (rozkład czasu pracy, system czasu pracy) ustala pracodawca. Wyznaczanie czasu wykonywania pracy przez podmiot zatrudniający może stanowić jedną z cech podporządkowania pracowniczego. |
|
4 |
Czy wykonywanie pracy ma charakter odpłatny? |
Ocenę, czy sposób wynagradzania odpowiada rzeczywiście realizowanej podstawie zatrudnienia. |
Praca świadczona w ramach stosunku pracy jest wykonywana za wynagrodzeniem. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść go na inną osobę. |
|
5 |
Czy świadczenie pracy następuje osobiście? |
Weryfikację, czy obowiązek osobistego wykonywania pracy nie wskazuje na występowanie cech stosunku pracy. |
Pracownik nie może zlecić osobie trzeciej swojej pracy. |
|
6 |
Czy praca wykonywana jest w sposób ciągły lub powtarzalny? |
Analizę stopnia regularności wykonywanych czynności oraz ich organizacji w czasie. |
Ciągłe i systematyczne wykonywanie pracy jest jedną z cech stosunku pracy. |
|
7 |
Czy ryzyko związane z wykonywaniem pracy obciąża podmiot zatrudniający? |
Ocenę, czy zakres przejmowanego ryzyka jest charakterystyczny dla zatrudnienia pracowniczego. |
Pracodawca ponosi ryzyko gospodarcze, osobowe, socjalne i techniczne. |
|
8 |
Czy wykonywanie pracy następuje w ramach zorganizowanej struktury organizacyjnej? |
Ocenę stopnia włączenia osoby w strukturę organizacyjną podmiotu zatrudniającego. |
Współpraca z zespołem, włączenie w proces pracy, podział zadań, hierarchia i podległość może świadczyć o wykonywaniu pracy podporządkowanej. |
|
9 |
Czy istnieje obowiązek potwierdzania obecności? |
Ocenę, czy obowiązek ewidencjonowania obecności nie stanowi przejawu podporządkowania pracowniczego. |
Obowiązek potwierdzania obecności w pracy (np. w formie podpisywania listy obecności) może stanowić przejaw podporządkowania pracowniczego.
|
|
10 |
Czy pozostałe osoby wykonujące analogiczne obowiązki są zatrudnione na podstawie umowy o pracę? |
Porównanie warunków wykonywania pracy. |
Wykonywanie tych samych lub bardzo podobnych obowiązków w analogicznych warunkach jak osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę może wskazywać na występowanie cech stosunku pracy.
|
