Rekomendacja dla pracodawców - Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach

W dniu 8 lipca 2026 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która m.in. rozszerza kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie oceny prawidłowości stosowania umów cywilnoprawnych wykonywanych w warunkach właściwych dla stosunku pracy, o których mowa w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Rekomendacja dla pracodawców

Dokonanie analizy zawartych umów zlecenia oraz innych umów cywilnoprawnych pod kątem występowania cech charakterystycznych dla stosunku pracy.

W przypadku stwierdzenia, że praca jest wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, zasadne jest podjęcie działań zmierzających do dostosowania podstawy prawnej zatrudnienia do rzeczywistych warunków wykonywania pracy oraz obowiązujących przepisów prawa.

Przedstawiamy listę kontrolną, która ma charakter pomocniczy i może stanowić wsparcie przy ocenie prawidłowości zawartych umów cywilnoprawnych.

Pamiętaj

Ocena charakteru zatrudnienia wymaga analizy całokształtu okoliczności faktycznych oraz rzeczywistego sposobu wykonywania pracy. O kwalifikacji prawnej zatrudnienia decyduje treść i sposób realizacji stosunku prawnego, a nie nazwa zawartej umowy.

Tekst ustawy: https://dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/473

Lp.	Pytanie	Jeżeli odpowiedź brzmi „TAK”, warto rozważyć	Dlaczego?
1	Czy praca wykonywana jest pod kierownictwem podmiotu zatrudniającego lub osoby działającej w jego imieniu?	Szczegółową analizę stopnia podporządkowania organizacyjnego i służbowego wykonawcy.	Pracownik powinien stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy i nie są sprzeczne z umową i prawem.
2	Czy miejsce wykonywania pracy zostało wyznaczone przez podmiot zatrudniający?	Analizę zakresu swobody zatrudnionego w wyborze miejsca wykonywania obowiązków.	Określenie miejsca wykonywania pracy należy do typowych elementów stosunku pracy i następuje w treści umowy o pracę lub w innym akcie stanowiącym podstawę nawiązania stosunku pracy.
3	Czy czas wykonywania pracy jest wyznaczany przez podmiot zatrudniający?	Weryfikację sposobu organizacji czasu wykonywania pracy.	Czas wykonywania pracy (rozkład czasu pracy, system czasu pracy) ustala pracodawca. Wyznaczanie czasu wykonywania pracy przez podmiot zatrudniający może stanowić jedną z cech podporządkowania pracowniczego.
4	Czy wykonywanie pracy ma charakter odpłatny?	Ocenę, czy sposób wynagradzania odpowiada rzeczywiście realizowanej podstawie zatrudnienia.	Praca świadczona w ramach stosunku pracy jest wykonywana za wynagrodzeniem. Pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść go na inną osobę.
5	Czy świadczenie pracy następuje osobiście?	Weryfikację, czy obowiązek osobistego wykonywania pracy nie wskazuje na występowanie cech stosunku pracy.	Pracownik nie może zlecić osobie trzeciej swojej pracy.
6	Czy praca wykonywana jest w sposób ciągły lub powtarzalny?	Analizę stopnia regularności wykonywanych czynności oraz ich organizacji w czasie.	Ciągłe i systematyczne wykonywanie pracy jest jedną z cech stosunku pracy.
7	Czy ryzyko związane z wykonywaniem pracy obciąża podmiot zatrudniający?	Ocenę, czy zakres przejmowanego ryzyka jest charakterystyczny dla zatrudnienia pracowniczego.	Pracodawca ponosi ryzyko gospodarcze, osobowe, socjalne i techniczne.
8	Czy wykonywanie pracy następuje w ramach zorganizowanej struktury organizacyjnej?	Ocenę stopnia włączenia osoby w strukturę organizacyjną podmiotu zatrudniającego.	Współpraca z zespołem, włączenie w proces pracy, podział zadań, hierarchia i podległość może świadczyć o wykonywaniu pracy podporządkowanej.
9	Czy istnieje obowiązek potwierdzania obecności?	Ocenę, czy obowiązek ewidencjonowania obecności nie stanowi przejawu podporządkowania pracowniczego.	Obowiązek potwierdzania obecności w pracy (np. w formie podpisywania listy obecności) może stanowić przejaw podporządkowania pracowniczego.
10	Czy pozostałe osoby wykonujące analogiczne obowiązki są zatrudnione na podstawie umowy o pracę?	Porównanie warunków wykonywania pracy.	Wykonywanie tych samych lub bardzo podobnych obowiązków w analogicznych warunkach jak osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę może wskazywać na występowanie cech stosunku pracy.