Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego po raz kolejny potwierdza, że wyjątków od zakazu handlu w niedziele i święta nie można interpretować rozszerzająco. Samo wydzielenie w sklepie miejsca z książkami czy stworzenie kącika czytelniczego nie zmienia charakteru placówki handlowej ani nie oznacza, że może ona korzystać z wyłączenia przewidzianego dla działalności kulturalnej. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie również w wynikach kontroli prowadzonych w 2026 r. przez inspektorów pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach.
Wyrok Sądu Najwyższego
W wyroku z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt IV KK 572/23 Sąd Najwyższy odniósł się do sprawy jednej z placówek popularnej sieci handlowej, kontrolowanej przez inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach, w której pracownicy wykonywali pracę w niedziele objęte zakazem. Przedsiębiorca powoływał się na wyjątek dotyczący placówek handlowych znajdujących się w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury oraz sportu argumentując, że w markecie prowadzony był klub czytelnika oraz wypożyczalnia sprzętu sportowego.
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni dotyczy placówek handlowych znajdujących się w zakładach prowadzących działalność m.in. w zakresie kultury i sportu. Zakład prowadzący działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty i wypoczynku musi być jednostką główną, a placówka handlowa powinna się mieścić w ramach tego zakładu, a nie – jak w realiach sprawy, której dotyczyło postępowanie sądowe – odwrotnie. Zdaniem Sądu wszechstronna analiza prowadzi do jednoznacznego wniosku, że zwolnione od zakazu handlu w niedziele i święta są placówki handlowe niejako podporządkowane zakładom świadczącym działalność w zakresie m.in. kultury, albowiem placówki takie muszą funkcjonować w tym zakładzie. Przepis ten nie obejmuje natomiast sytuacji odwrotnej, w której zasadniczo handlowa placówka prowadzi dodatkowo działalność o charakterze kulturalnym czy sportowym.
Ponadto na terenie właściwości działania Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach zapadały wyroki w I-szej i II-giej instancji, w których sądy prezentowały stanowisko zbieżne ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w bogatym już orzecznictwie w tym zakresie.
I tak: Sąd Okręgowy w Gliwicach w wyroku z dnia 18 grudnia 2025 r. wymierzył obwinionemu łącznie karę grzywny w wysokości 20.000 w uzasadnieniu wskazując wprost, że podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 16 listopada 2023 r. I KK 346/23, zgodnie z którym wyłączeniem spod zakazu ustawowego objęto zatem handel w placówce handlowej znajdującej się w zakładzie prowadzącym określoną działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku nie zaś same zakłady prowadzące działalność w tym zakresie.
Ponadto Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 28 maja 2026 r. (nieprawomocnym) ukarał obwinioną za popełnienie wykroczenia naruszenia zakazu handlu w niedziele i święta oraz niektóre inne dni karą grzywny w wysokości 10.000 zł., kwestionując możliwość prowadzenia handlu w sklepie wielkopowierzchniowym, w którym znajduje się również Klub Czytelnika.
Kontrole na terenie OIP w Katowicach
Do końca lipca 2026 r. inspektorzy pracy OIP w Katowicach przeprowadzili kontrole 14 placówek handlowych wielkopowierzchniowych w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2025 r. poz. 301). Dotychczasowe wyniki tych działań wskazują przypadki naruszania obowiązujących przepisów. Dominującą nieprawidłowością było powierzanie wykonywania pracy w handlu w niedziele objęte zakazem zarówno pracownikom, jak i osobom wykonującym pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Przedsiębiorcy, u których stwierdzano takie nieprawidłowości, powoływali się przy tym na wyjątki określone w art. 6 ustawy. W kontrolowanych placówkach wielkopowierzchniowych inspektorzy pracy stwierdzili, że przedsiębiorcy korzystali z wyjątków w sposób, który budził wątpliwości co do zgodności z celem i treścią przepisów. Dotyczyło to w szczególności prób szerokiej interpretacji wyłączeń przewidzianych przez ustawę.
Wyjątki nie mogą służyć obchodzeniu przepisów
Ustawa przewiduje określone wyjątki od zakazu handlu, jednak możliwość skorzystania z nich nie oznacza dowolności w ich interpretowaniu. Każdy przypadek powinien być oceniany z uwzględnieniem rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności oraz warunków, w jakich wykonywana jest praca. Potwierdza to również najnowsze orzeczenie Sądu Najwyższego. Prowadzenie dodatkowej działalności kulturalnej na niewielką skalę nie przekształca sklepu w placówkę prowadzącą działalność kulturalną. Nie wystarczy więc stworzenie w przestrzeni handlowej miejsca z książkami czy miejsc do czytania, aby uznać, że placówka może prowadzić handel w niedzielę na podstawie wyjątku przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy.
Wyniki kontroli prowadzonych przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach pokazują, że sposób korzystania z ustawowych wyjątków nadal wymaga monitorowania. W przypadkach, w których istnieje podejrzenie wykorzystywania ich w celu obejścia zakazu handlu w niedziele i święta, inspektorzy pracy będą podejmować dalsze działania kontrolne i stosować przewidziane prawem środki.
W 2026 roku handel jest dozwolony jeszcze podczas czterech niedziel, z których najbliższa przypada 30 sierpnia. W pozostałe niedziele i święta obowiązuje zakaz handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem, a także zakaz powierzania takich prac pracownikom i osobom zatrudnionym na innej podstawie.
